Wie zijn de joden?
Joden kunnen elke nationaliteit en kleur hebben en wonen
overal ter wereld. De godsdienst van de joden is het jodendom, maar je kunt ook
een jood zijn zonder godsdienstig te zijn of de joodse tradities te volgen. De
orthodoxe joden geloven dat je joods bent als je moeder joods is of je kunt
joods worden na heel lang studeren en het streng volgen van de joodse tradities.
Sommige liberalere joden geloven dat je joods bent als een van je ouders joods
is of als je het joodse geloof aanvaardt. Het grootste
aantal joden woont in Amerika, namelijk 5,5 miljoen, gevolgd door Israël waar
4,5 miljoen joden wonen.
Wat geloven joden?
De joden hebben verschillende geloofsopvattingen. De liberale joden geloven dat het jodendom hun een gemeenschappelijke cultuur geeft, terwijl de orthodoxe joden zich aan de voorschriften proberen te onthouden, die door de eeuwen heen gegeven zijn. De basis van het jodendom is het geloof in één eeuwige, onzichtbare God. De joden geloven ook dat ze uitgekozen waren om Gods Thora te ontvangen, het eerste deel van de Tenach (het heilige boek van de joden). Ze geloven dat ze door na te denken over de betekenis ervan en door te leven volgens de wetten die erin staan, rechtvaardigheid in de wereld te brengen. Ze geloven ook dat de Messias op het juiste moment zal komen om de volmaakte wereld te brengen.
Volgens de joden koos God hen uit om de om de Thora te ontvangen. Mozes beklom de berg Sinaï om de Thora te horen en de geboden, uitgehouwen in stenen tafelen, naar het volk te brengen. De stenen tafelen werden bewaard in een gouden kist, de Ark, die in een prachtige tent in de woestijn stond.
De tien
geboden zijn de ‘regels’ die horen bij het jodendom. Deze zijn:
1.
Ik ben de Here, uw God.
2.
U zult geen andere goden hebben.
3.
U zult geen valse eed afleggen in Mijn naam.
4.
Gedenk de sabbatdag en houd hem heilig.
5.
Eer uw vader en uw moeder.
6.
U zult niet doodslaan.
7.
Neem niet de vrouw of de man van een ander.
8.
U zult niet stelen.
9.
U zult niet liegen.
10.
Wees niet jaloers.
De joden geloven dat God op de eerste dag van de schepping de dag en de nacht maakte. De hemel en de aarde werden geschapen op de tweede dag. De zeeën, het land en alles wat op de grond groeit, schiep hij op de derde dag. Op de vierde dag werden de zon, maan en sterren geschapen en op de vijfde dag de vissen en de vogels. Op de zesde dag maakte God alle dieren op het land en als laatste schiep Hij de mens.
Joodse boeken
Het heilige
boek van de joden is de Thora, een perkamenten rol waarop met de hand Vijf
Boeken van Mozes geschreven zijn. De Thora zit om twee houten rollers gewikkeld.
De Thora is het eerste deel van de Tenach
(door christenen het Oude Testament genoemd). Het tweede deel is de Nebi’iem
(de boeken van de Profeten). Het derde deel is de Chetoebiem
dit zijn alle andere boeken zoals de Psalmen, Spreuken en de vijf Megillot (verhalen en gedichten). Hierbij horen ook vijf feesten.
Andere voorbeelden van heilige joodse boeken zijn gebedenboeken en deTalmoed,
een belangrijke verzameling voorschriften.
Hoe leven joodse gezinnen?
In het gezinsleven, dat zo belangrijk is in het jodendom, nemen de sabbat, de feesten en de maaltijden de belangrijkste plaats in. Er wordt geleerd, gezongen en gepraat. Het eten van koosjer voedsel en het scheiden van vlees en melkproducten zijn belangrijke kenmerken van het joodse leven. In een joods gezin leer je je ouders te eren, anderen te helpen die minder kunnen dan jij, eerbied te hebben voor oude mensen, gastvrij te zijn voor vreemden, die zieken te bezoeken en niet te roddelen of leugens over andere mensen te vertellen. Het joodse onderwijs begint thuis.
Een koosjere keuken
Volgens de
regels van het kasjroet, het koosjer
eten, mogen zuivelproducten (melk, kaas, boter) niet samen met vlees bereid of
gegeten worden. Veel joodse gezinnen gebruiken een voedselgids om ervoor te
zorgen dat al het voedsel dat ze kopen of buitenshuis eten koosjer is. Sommige
gidsen geven zowel informatie over medicijnen als over het bereiden van voedsel.
De belangrijkste joodse momenten
Als een jongen acht dagen oud is, wordt hij besneden. Zo wordt hij opgenomen in het verbond van Abraham. Hij krijgt zijn joodse naam en iedereen bidt dat hij gezegend mag worden met het bestuderen van de Thora, een huwelijk en goede daden. Een meisje krijgt haar naam van haar vader meteen na de geboorte of tijdens een speciale ceremonie.
Bar Mitswa
Op zijn
dertiende verjaardag wordt een jongen Bar
Mitswa. Dan krijgt hij dezelfde religieuze en wettelijke verplichtingen als
een volwassene. Hij moet bijvoorbeeld op elke doordeweekse dag ’s ochtends tefillien
dragen (twee kleine leren doosjes met leren riemen). In veel gemeenschappen
wordt Bar Mitswa op de sabbat in de synagoge naar voren geroepen te worden om
uit de Thora te lezen, wat normaal gesproken alleen een volwassene mag doen.
Meestal leest de jongen dan een gedeelte of alles van wat er die ochtend uit de
Thora moet worden gelezen en spreekt hij voor het eerst de zegen uit. Om het te
vieren geeft de familie een kiddoesj,
een receptie, in de synagoge en een feestmaal thuis.
Op de
twaalfjarige leeftijd viert een meisje haar Bat Mitswa. In liberale
gemeenschappen leert lezen uit de Thora. Orthodoxe meisjes vieren hun Bat Mitswa
in de synagoge, thuis, op school of tijdens een ceremonie op zondagmiddag.
Het huwelijk
Een joodse
bruiloft is overal ter wereld anders. Het kan een informele ceremonie in de
buitenlucht zijn of een plechtige ceremonie in de synagoge. Elke bruiloft heeft
een choepa, baldakijn, die het nieuwe
huis symboliseert. De bruid draagt een sluier over haar gezicht en de bruidegom
breekt een glas om de verwoesting van de twee tempels te herdenken.
Sterven en rouw
Het lichaam
van een orthodoxe jood wordt altijd begraven, maar sommige liberale joden staan
ook crematie toe. Na de begrafenis nemen de ouders, de man of de vrouw, zussen,
broers of kinderen van degene die overleden is de sjiva in acht, een rouwperiode van zeven dagen. Ze zitten de hele
dag op lage stoelen, terwijl er familieleden en vrienden langskomen om met ze te
bidden, ze te troosten of om eten mee te brengen. Op de sterfdag wordt elk jaar
een herdenkingskaars afgestoken en gebeden.
Bidden
Joden bidden overal, waar dan ook! Elke handeling of gebeurtenis grijpen ze aan om te bidden. Telkens als joden eten of drinken, nieuwe kleren aantrekken, slecht nieuws horen, naar bed gaan of opstaan is er wel een passend gebed. Zelfs voor joden die een lange reis maken, bestaat een gebed. Als ze niet zeker weten wat ze moeten bidden, bijvoorbeeld op een plek waar iets vreselijks is gebeurd, of juist iets heel moois, worden ze aangemoedigd hun eigen gebeden te verzinnen. In de synagoge (het joodse gebedshuis) bestaat voor elke gelegenheid een gebed.
Vanaf
ongeveer drie jaar worden joden aangemoedigd om God te betrekken in alles wat ze
doen. Hiervoor worden korte gebeden opgezegd, zoals de berachot (lofuitingen)
die voor elke gelegenheid zijn. Daarnaast zijn er vaste gebeden die orthodoxe
joodse mannen elke dag drie keer in het Hebreeuws opzeggen. Ze worden in
gedachten of hardop voorgedragen of gezongen. Veel liberale joden hebben deze
gebeden ingekort en zeggen ze alleen in de synagoge op vrijdagavond,
sabbatochtend en bij speciale gelegenheden. Ze bidden in een mengeling van
Hebreeuws en hun eigen taal. Normaal bidden joden zittend of staand, maar
sommige gebeden moeten in bed worden opgezegd, zoals het sjemagebed.
Bidden in de synagoge
De gebeden in de synagoge worden geleid door de rabbijn,
de voorzanger of een gewoon iemand. In een orthodoxe synagoge worden de gebeden
alleen geleid door mannen of jongens van dertien jaar en ouder. In veel
liberalen synagogen worden de gebeden ook door vrouwen geleid en zitten mannen
en vrouwen bij elkaar.
