Voor diegene die dit graag zou willen weten, is er een oplossing. Een proef die vroeger ook werd gebruikt om aan te tonen of iemand een heks was of niet. De Heksenwaag!
Het stadje Oudewater ligt gelegen midden in het Groene Hart. Op die plek mondt
het riviertje de Linschoten uit in de Hollandsche IJssel. Vroeger was het stadje
bekend om zijn touwindustrie, zijn ooievaarsnest en zijn vele monumenten. Door
zijn vele monumentale bezienswaardigheden is een groot gedeelte van de
binnenstad tot beschermd
stadsgezicht verklaard. Maar het bekendst is Oudewater om zijn heksenwaag.
Middenin het beschermde stadsgezicht van de binnenstad ligt de heksenwaag. Het
historische gebouw wordt nu gebruikt als museum. Op de bovenverdieping van het
museum wordt een videopresentatie en expositie over 300 jaar heksenvervolging
gehouden. Beneden kan men een kijkje nemen in een heksenkeuken. Samen met haar
zwarte heksenkat brouwt een Oudewaterse heks daar een heksendrankje van
eigenhandig bij elkaar gesprokkelde kruiden. Maar wat gebeurde hier vroeger:
Om
te vliegen moet je licht zijn
Een heks, zo redeneerde men, moet haast niets wegen, wil ze kunnen rondvliegen
op een bezem. Deze redenering heeft Oudewater en haar belangrijkste monument de
Heksenwaag beroemd gemaakt. In 1545 heeft Karel V het stadje het privilege
certificaten uit te schrijven gegeven, zodat ze
iemand voor eens en voor altijd vrijpleitten van hekserij. Oudewater trok
daarmee vele vrouwen aan uit heel Europa die verdacht werden van hekserij en die
zo het tegendeel wilde bewijzen.
Hoe
moeilijk het was je onschuld te bewijzen
Honderdduizenden vrouwen zijn in de tijd gedood op beschuldiging van hekserij.
Er was weinig voor nodig om als heks aangeklaagd te worden. Een zieke buur, een
minder geslaagde oogst of de dood van een “gezond” kind waren de reden om
iemand te beschuldigen van hekserij.
Certificaet
van Weginge
De heksen waag was een pijnloze manier om je onschuld te bewijzen. Je kon het
certificaat krijgen, en daarmee gezuiverd worden van alle verdenkingen van
hekserij, wanneer bleek dat het gewicht van de aangeklaagde overeenkwam met 'de
proportiën des lichaams'. Dat is fijn voor de verdachte, zul je denken. Helaas
ging het er in de praktijk niet zo voorspoedig voor de verdachte. Waagmeesters
waren vaak corrupt en verklaarden een vrouw te licht, in ruil voor een paar
gouden dukaten. Een voorbeeld van zo’n geval is heksenproces in 1545 in
Polsbroek, waar ook een heksenwaag stond. De voorgeleide vrouw bleek te licht te
zijn. Maar gelukkig voor haar was Karel V daarbij aanwezig. Hij kon niet geloven
dat de beschuldigde vrouw zo licht was. Hij wilde een tweede proef, ditmaal in
Oudewater. Hij liet de vrouw opnieuw wegen door een niet-corrupte waagmeester.
Dit keer bleek honderd pond te wegen en werd vrijgesproken. Door dat
dit proces positief uitpakte voor de vrouw en
Karel V daar zo dankbaar voor was, gaf hij Oudewater het speciale
privilege. Mensen uit heel Europa kwamen toen naar de Heksenwaag om het
felbegeerde certificaat te bemachtigen.
Je buurvrouw
Als je samen met de verdachte een uitstapje maakt naar Oudewater, kun je de waag bezoeken. Je kunt je er laten wegen en ontvangt (als je geen heks bent) een certificaat, die je voor altijd vrijpleit van hekserij.
Succes...