Een orkaan, tyfoon en tropische cycloon zijn allemaal namen voor het zelfde. Het is een superstorm met veel regen en extreme wind die wanneer hij aan land komt veel schade kan veroorzaken.

Bij 118 kilometer per uur (windkracht 12) wordt de tropische storm officieel orkaan genoemd. Tegen die tijd is meestal ook een oog in het midden verschenen.

In de buurt van de evenaar is de lucht het warmst. Dat komt doordat dat gebied gemiddeld gezien de meeste zonnestraling in een jaar ontvangt. De lucht gaat omhoog en wanneer het onstabiel is, ontstaan er buien. Dit gebied heet de intertropische Convergentie Zone en schuift gedurende het hele jaar van zuid naar noord en weer terug en komt daarbij 2 maal langs de evenaar. Het is de grens tussen het weer op het noordelijk en zuidelijk halfrond.

In deze onstabiele zone ontstaan buien. Onweerswolken groeien maar door, vaak tot 15 of 16 kilometer hoogte. Vaak ontstaat er een gebied met buien.

Tropische cyclonen ontlenen hun energie aan warm zeewater waarvan de temperatuur minimaal 26 graden bedraagt. In een cycloon beweegt de lucht in een spiraalvormige beweging van buiten naar binnen en neemt daarbij zeer veel vocht en warmte van het water op. Vlak bij het “oog” stijgt de lucht vervolgens op naar ongeveer 15 kilometer hoogte waardoor zich rondom het oog een muur van zware buien bevindt. In deze buien komt zeer veel warmte vrij. Hierdoor is de kern van de cycloon ongeveer 10 graden warmer dan de buitenkant.

Orkanen deelt men in vijf groepen in: 

1. Categorie 1 heeft winden tot en met 152 km/uur.
2. categorie 2 tot en met 176 km/uur.
3. categorie 3 tot en met 208 km/uur.
4. categorie 4 tot en met 248 km/uur.
5. categorie 5 is groter dan 248 km/uur.

Een orkaan is 500 km breed en een superorkaan 100 km. Het meeste geweld speelt zich af in een gebied van 100 kilometer rondom het “oog”.

Kenmerkend oor orkanen is het zogenoemde “oog”. In het midden van een orkaan is het windstil.

Het 'oog' dat zich in het centrum van een cycloon vormt, is een betrekkelijk rustig gebied waar de luchtdruk het laagst is. De krachtigste winden en hevigste buien worden gewoonlijk vlak buiten dit oog gevonden. Dit noemt men de buienmuur: een ring van wolken die zich tot hoog boven de zee uitstrekken. Cyclonen kunnen een hoogte van vele kilometers hebben. Deze verwoestende stormen gaan gepaard met enorme hoeveelheden regen. Neerslaghoeveelheden van 300 tot 600 milimeter zijn niet ongebruikelijk. Windstoten kunnen snelheden tot meer dan 250 km per uur bereiken en het spoor van verwoesting kan wel 800 km lang zijn. Eens boven land kunnen er zich zelfs tornado's ontwikkelen.

Tornado's kunnen snelheden bereiken van meer dan 480 km per uur. De tornado die het meeste slachtoffers eiste, was de Tri-State Tornado, die op 18 maart 1925 over drie Amerikaanse staten raasde. In nog geen vier uur tijd vonden langs het 350 km lange traject 695 mensen de dood. Tornado's komen het meest voor in de VS en Australië. In de VS ontstaan ze aan het einde van de winter en begin van de lente, wanneer koude lucht uit het noorpoolgebied en vochtige, warme lucht ten noorden de tropen elkaar ontmoeten en de atmosferische instabiliteit aanwakkeren. Bij ons komen ze zelden voor en de vaker optredende zwakkere wervelwinden worden hier altijd waterhoos of windhoos genoemd.

Ontwikkeling van een Tornado:

Tornado's ontstaan altijd tijdens zware onweersbuien zoals die in supercellen. De draaiende beweging begint gewoonlijk wanneer winden op grote hoogte sneller en vanuit een andere richting waaien dan winden op geringere hoogte en daardoor het hele systeem in rotatie (ronddraaiende) brengen. Ieder roterend object beweegt sneller wanneer het meer naar de as van rotatie wordt geconcentreerd. Terwijl de lage druk in het centrum van de wervelwinden naar binnen worden getrokken, gaan die dus ook steeds sneller roteren. In sommige gevallen wordt de rotatie versterkt door een krachtige, draaiende en opwaarts bewegende kolom lucht in het hart van het systeem. Deze zogeheten mesocycloon ontstaat door de wisselwerking tussen warme en koude luchtstromingen in een deel van de storm. Soms veroorzaakt de mesocycloon aan de onderzijde van de storm een vooruitstekende 'wolkenmuur': dit is een duidelijke aanwijzing dat er zich een tornado ontwikkelt. Naarmate de rotatie krachtiger wordt, begint hij zijn weg omlaag naar de grond te zoeken. Uiteindelijk verschijnt er een kolom snel roterende lucht aan de onderkant van de wolk. Deze rotatie kan zichtbaar worden als een slurfvormige wolk, wanneer de luchtdruk in die wolk voldoende laag is om condensatie te laten plaatsvinden. Als deze slurf de grond bereikt, heeft men te maken met een volledig ontwikkelde tornado. De tornado kan verschillende vormen aannemen: van een dunne, witte koord tot een dikke, zwarte massa.

In de Wervel:

De tornado zal zich met het stormsysteem in horizontale richting verplaatsen met een snelheid van ongeveer 60 km per uur. De slurf kan een dikte hebben van minder dan 100 meter tot meer dan 800 meter  en over een afstand van vele honderden kilometers een spoor van verwoesting achterlaten. De windsnelheden in een tornado zijn moeilijk te meten, omdat instrumenten dit geweld meestal niet overleven. Voor de stijgwinden zijn er snelheden tot 300 km per uur gemeten. De levensduur van een tornado loopt uiteen van enkele minuten tot een uur, maar de meeste blijven ongeveer een kwartier bestaan. Als een tornado zijn maximale intensiteit heeft bereikt, wordt zijn slurf dunner, gaat hij meer horizontaal staan en wordt het spoor van verwoesting kleiner. De slurf neemt de vorm van een slang aan, en maakt een slingering en dooft uiteindelijk uit.

Andere namen voor een orkaan

Langs de kust van de Verenigde Staten spreekt men van “Hurricanes”, in de Indische Oceaan van “Tropical cyclones” en bij Japan, China en Filippijnen van Typhonen. 

Waar komen orkanen en cyclonen voor?

Ze komen voor in de tropische gebieden van de aarde en trekken soms langzaam, soms razendsnel. Uiteindelijk komen ze in koudere gebieden of op land waar ze verdwijnen.

Het grote gevaar van cyclonen

Het grootste gevaar van een cycloon is de stormvloed die hij veroorzaakt. Onder het centrum van de cycloon bevindt zich een berg van opgetrokken water. De hoogte van die waterberg hangt af van de helling van de zeebodem nabij de kust. Hoe minder steil deze helling is, des te geringer is het volume waarin de waterberg kan worden gedempt en des te verder zal het water landinwaarts worden getrokken. Cyclonen verzwakken boven land, doordat de toevoer van vochtige lucht dan wordt afgesneden en de draaibeweging als gevolg van wrijving met de grond afneemt. Wordt een cycloon niet door land onderschept, dan kan hij op gematigde breedten terechtkomen en overgaan in een lagedrukgebied, ofwel een depressie. Die brengt op het vasteland vaak hevige regenval en dus overstromingen.

Orkaanfeiten

De krachtigste orkaan die voorkwam is de Labor Day orkaan. Van 2 tot 5 september 1935 trok deze met windsnelheden van gemiddeld 320 kilometer per uur over Florida. De juiste windsnelheid was niet te bepalen want alle windmeetapparatuur werd vernield. De orkaan activeerde ten zuiden van Florida snel en vervolgde zijn weg over Georgia en South Carolina. Er vielen 423 doden en de zee steeg zes meter! 

Op 12 oktober 1979 naderde Tip het eiland Guam op 500 kilometer. De orkaan was met een diameter van 2200 kilometer een van de grootste die is waargenomen. De temperatuur in het oog van de orkaan was 30 graden. De windkracht rond het oog liep op tot 306 kilometer per uur.

 De orkaan die me meeste doden veroorzaakte was een naamloze orkaan. In het jaar 1900 werd een plaatsje in Texas door een enorme stormvloed plat gewalst. Bijna 8000 mensen kwamen om het leven.