algemene informatie over: - Zieuwent - de bouw van de kerk - Heilige Werenfridus - Restauraties - de klokken

De geschiedenis van Zieuwent

Zo rond de 17^e eeuw was het voor katholieken heel moeilijk openlijk hun godsdienst te belijden. Ook voor de katholieke mensen in Zieuwent. Priesters moesten hun werk in het geheim doen.

Dat was de tijd van de zogenaamde reformatie. Er waren mensen gekomen die het niet eens waren met het katholieke geloof. Deze mensen vonden het katholieke geloof niet echt. Ze vonden het nogal zweverig. Deze mensen hadden behoefte aan bronnen waarin ze terug konden vinden wat ze geloofden. Ze wilden het geloof eenvoudig houden. Ze vonden dus het bijbellezen erg belangrijk.Katholieken hadden dus geen kans hun geloof uit te oefenen.

Soms waren er adelijke families die hun kasteel ter beschikking stelden. De mensen uit de omgeving konden dan daar hun geloof belijden. Want wat er op het kasteel van een Heer gebeurde, dat was zijn zaak. Niemand anders had er wat te zeggen.

Er stond ook zo’n kasteeltje in Harreveld, dichtbij Zieuwent. De mensen op het kasteeltje waren niet katholiek, maar ze vonden het niet erg dat er Katholieke vieringen werden gehouden. Er kwamen mensen uit de hele omgeving naar Harreveld. Dus ook uit Zieuwent. Door de mensen op het kasteel is Lichtenvoorde en omgeving katholiek gebleven en Zieuwent hoort daar dus ook bij.

Pas veel later heeft Zieuwent een eigen katholieke kerk gekregen. Dat was in de tijd van de Bataafse republiek. De mensen van de Bataafse republiek waren voor vrijheid, gelijkheid en broederschap. Dat betekende voor katholieke mensen dat zij hun geloof niet meer in het geheim hoefden te beoefenen.

Er kwam een nieuwe bewoner op Het kasteeltje in Harreveld. Baron van Dorth met zijn zoon en dochter. Deze Baron wilde niet dat er diensten werden gehouden in zijn kasteeltje. Er moest op een andere plaats een kerk komen. De mensen uit Zieuwent bouwden in 1795 hun eigen kerk. Dan hoefden ze ook niet zo’n eind naar Harreveld te lopen. Deze kerk heette de Werenfriduskerk.

Aanleiding tot bouw nieuwe Heilige Werenfriduskerk (1898-1899)

Als je in Zieuwent bij de Heilige Werenfriduskerk gaat rondkijken, dan vraag je je misschien wel af hoe het kan dat zo’n klein dorpje zo’n grote kerk kan hebben. Een kerk voor een grote stad in plaats van voor een dorp.

De oude Heilige Werenfriduskerk, die gebouwd is rond het jaar 1795, was waarschijnlijk te klein geworden en het gebouw zag er ook bouwvallig uit. De kerk bestond toen ongeveer 100 jaar.

Ook is de bouw van de nieuwe kerk waarschijnlijk te danken aan de pastoor. Zijn naam is pastoor H. Sanderink. Hij is in 1894 als pastoor naar Zieuwent gekomen. Toen hij in 1895 met de eerste Zieuwentse bedevaart naar het Duitse Kevelaer ging, was hij erg onder de indruk van de bedevaartsbasiliek “Maria Troosteres der Bedrukten” die daar stond. Na het zien van deze kerk had pastoor Sanderink het plan om in Zieuwent een kerk te bouwen die wel wat leek op de basiliek in Kevelaer. De basiliek is gebouwd in de stijl van de Nederrijnse gotiek.

Heel toevallig lag er al een ontwerp klaar voor een prachtige kerk, ontworpen door de architect J.W. Boerbooms. Het ontwerp was door een aantal andere parochies al afgewezen.

Het dorpje Zieuwent wilde het ontwerp wel graag gebruiken voor de nieuwe kerk. Er zijn een paar kleine dingetjes veranderd in het ontwerp. In 1898 kon gestart worden met de bouw van de kerk.

Op 30 juni 1898 werd door pastoor Sanderink, samen met een aantal geestelijken, de eerste steen gelegd van de nieuwe Werenfriduskerk. Het bouwen van de kerk kostte f 146.309,28. Alle stenen die nodig waren voor de bouw werden per trein uit Winterswijk naar het station in Lievelde gebracht. Hier werden de stenen overgeladen op boerenwagens. De boeren brachten de stenen vervolgens naar Zieuwent.

Al op 10 oktober 1899 werd de nieuwe kerk ingewijd en op 12 oktober 1899 officieel in gebruik genomen.

De mensen uit Mariënvelde gingen in de tijd ook allemaal nog naar de kerk in Zieuwent. En omdat zij best ver van de parochiekerk woonden, kwam het plan om de nieuwe kerk meer in het noordelijk deel van Zieuwent te bouwen. Ze wilden het eerst aan de Ruurloseweg bouwen, maar toen bood iemand anders een ander stuk grond aan voor heel weinig geld. Dit stuk grond heet het Hoenderboom en daar is de kerk nu dus ook op gebouwd. Er is nu nog steeds in Zieuwent een buurtvereniging die “het Hoenderboom” heet.

Vragen:

• Waarom is er een nieuwe kerk gebouwd in Zieuwent?

• Waar is de kerk gebouwd, en waarom is er voor die plek gekozen?

• Er is nu in Zieuwent een buurtvereniging die “het hoenderboom” heet. Kun je erachter komen hoe ze aan deze naam zijn gekomen?

• Wanneer is men begonnen met de bouw van de kerk?

• En wanneer was de kerk klaar? Hoelang heeft men er dus ongeveer over gedaan? Vind je dat lang voor zo’n kerk of vind je juist dat ze dat snel gedaan hebben?

H. Werenfridus, wie was deze man?

Werenfried was een monnik uit Engeland en hij kwam in de 1^e helft van de 8^e eeuw (700-800 na Chr.) naar het vasteland in Europa om hier in Nederland het christendom te brengen. Hij was eerst vooral in Medemblik en omgeving.  Later is hij naar Gelderland gekomen en om iets preciezer te zijn in de plaatsen Elst en Westervoort.

In 760 komt Werenfried te overlijden. De bewoners van de plaatsen Elst en Westervoort zijn het er niet over eens waar hij begraven moet worden. Daarom besluiten ze dat hij zelf moet bepalen waar hij begraven wil worden. Ze leggen het lichaam van de overleden Werenfried in een bootje waar verder niemand in zit. De richting waarin het bootje zal varen, zal de plaats worden waar hij begraven wordt. Het bootje drijft natuurlijk met de stroom mee en ging richting Elst. De mensen uit Westervoort waren het er niet mee eens en ze bedachten een ander plan. Het lichaam van Werenfried werd nu op een ossenkar gelegd. De ossen lopen dus een bepaalde kant op en in die plaats wordt Werenfried begraven. De ossen liepen in de richting van Elst.

Hier in Elst blijft het lichaam van de Heilige Werenfridus (hij is inmiddels heilig verklaard) tot de tijd van de Reformatie. Men was bang dat het lichaam door de protestanten vernield of weggehaald zou worden. Daarom heeft men hem in 1664 overgebracht naar de Jezuietenkerk in Emmerich, dat in Duitsland ligt.

Werenfried betekent: de vrede bewaren. De naam bestaat uit twee Germaanse woorden: weren (dat betekent bewaren) en fried (dat vrede betekent).

In Zieuwent is de kerk dus naar de H. Werenfridus genoemd. Zijn beeld staat aan de buitenkant van de toren boven de hoofdingang en ook tegen één van de pilaren vóór in de kerk. In de ramen bij het priesterkoor zijn afbeeldingen van de monnik geplaatst. Maar ook een straat in Zieuwent heeft de naam van de heilige gekregen.

Zijn naamfeest wordt gevierd op 14 augustus.

Vragen:

• Vertel eens in het kort wie Werenfridus nu eigenlijk was.

• Heeft zijn naam ook een betekenis en zo ja, wat betekent het dan?

• Heeft jou naam ook een speciale betekenis?

• Wat is precies de Reformatie?

Restauraties

De bouw van de kerk is begonnen in 1898 en in 1899 was alles klaar. In 1931 kwam er een man uit Arnhem om het metselwerk van de Werenfridustoren te inspecteren en hij schrok wel een beetje. Hij schreef een brief aan pastoor Bergervoet dat de stenen heel erg slecht waren. Hij snapte ook niet goed dat er zulke slechte stenen waren gebruikt bij zo’n groot en zwaar gebouw.

In 1925 is de toren al heel slecht. Naast de kerk was toen een postkantoor. Toen er toevallig net na sluitingstijd nog een klant binnenkwam, kwam er ook wat anders binnenvallen: één van de beelden (waterspuwer) boven aan de Werenfridustoren! Er was een pinakel (een soort punt) afgebroken en die had de waterspuwer meegenomen in zijn val. De mensen die in het postkantoor stonden, hadden geluk gehad want het beeld en de pinakel vielen vlak bij de deur. Stel je voor dat ze net bij die deur hadden gestaan…

De waterspuwer valt.....

Dit had natuurlijk niet mogen gebeuren en iedereen zag nu zelf ook wel dat er iets gedaan moest worden. In 1931 kwamen er een aantal restauraties aan de toren en vooral de slechtste delen werden verbeterd.

Er hebben veel mensen aan gewerkt: metselaars, timmermannen, steigermakers, steenhouwers, leidekkers, loodgieters enz. Wist je trouwens dat de mensen vroeger een heel laag loon kregen? Een metselaar kreeg bijvoorbeeld maar 75 cent per uur! Dan denk je misschien: “Die restauratie van de kerk was echt goedkoop!” Het lijkt ook heel weinig maar alles was vroeger natuurlijk ook veel goedkoper dan nu.

In 1941 was er ook een inspectie en toen kwamen ze erachter dat het leiendak van de kerk wel erg slecht was. Dit dak werd vernieuwd en dit kostte f. 9385,- gulden.

Van 1992 tot 1994 was de restauratie van de buitenkant van de kerk. In 1999 werd het interieur (de binnenkant van de kerk) gerestaureerd. Dit was een algehele restauratie, dus er werd veel verbeterd en vernieuwd.

Dit was ook wel nodig want 40 jaar na de restauratie van de toren waren er ook een aantal dingen die nodig gemaakt moesten worden. Bij harde wind kwamen er leien naar beneden, de dakgoten waren versleten, er vielen stukken glas uit de glas-in-loodramen, muren bladerden af en muurschilderingen in de kerk waren beschadigd. Ook waren er een aantal muren heel slecht en de engelenbeelden waren ook al oud. Het was erg gevaarlijk.

Er was veel geld nodig voor de restauratie en waar haalde zo’n kleine gemeenschap als Zieuwent dit geld vandaan? In 1972 was pastoor van den Hengel naar Zieuwent gekomen. Samen met het parochiebestuur probeerde de pastoor een oplossing te bedenken.

Op 10 februari 1976 werd de kerk op de Monumentenlijst gezet maar helaas was er nog steeds geen geld voor de restauratie. Iedereen doet zijn best om geld te krijgen voor de kerk maar het schiet niet echt op. Alle moeite werd beloond in 1991: de kerk kreeg geld van het rijk voor de restauratie. Ook de mensen uit Zieuwent hadden een groot bedrag bij elkaar gelegd en de restauratie van de buitenkant van de kerk kon beginnen!

In 1999 werd de binnenkant van de kerk opgeknapt. Er was geen geld voor deze restauratie. Het parochiebestuur betaalde de helft van de kosten en de andere helft kwam rechtstreeks van de Zieuwentse mensen. Dit bleek geen probleem en in de laatste helft van de 20^e eeuw is de Heilige Werenfriduskerk nog mooi opgeknapt!

De klokken

Als je voor de kerk staat en naar boven kijkt, zie je misschien in de torens wel klokken hangen. Je hebt ze ook vast wel eens gehoord.

De klokken luiden altijd voordat een mis begint, bij een begrafenis, trouwerij of andere bijzondere gebeurtenis, bijvoorbeeld communie. Het geluid van de klokken klinkt ook bij elke gebeurtenis anders. Bij een begrafenis is het geluid bijvoorbeeld veel lager en droeviger en bij een feest is het geluid hoger en dus vrolijker.

Tot 8 februari 1943 waren er 6 klokken in de twee torens van de Heilige Werenfriduskerk. Van deze 6 klokken werden de vier zwaarste op 8 februari 1943, tijdens de Tweede Wereldoorlog, door de Duitsers meegenomen. De twee kleinere klokken waren al veilig verborgen zodat de Duitsers ze niet konden vinden.

De Duitsers namen deze klokken mee omdat ze deze nodig hadden voor de wapenindustrie. De Duitsers hadden niet genoeg grondstoffen en konden dus geen wapens meer maken. Om de Duitse industrie aan metaal te helpen, kwamen de Duitsers in Nederland om kerkklokken uit de torens te halen. De klokken werden dan gesmolten en er werden wapens van gemaakt.

De twee kleine klokken, die tijdens de klokkenroof tijdens de Tweede Wereldoorlog veilig waren verborgen, hadden ook al in de oude Heilige Werenfriduskerk gehangen. Deze klokken zijn dus ook echte “oudjes”, ze zijn al gemaakt in 1695 en 1824!

In 1949 komen er drie nieuwe bronzen klokken in de toren van de Heilige Werenfriduskerk.

Deze drie klokken zijn hartstikke groot en zwaar. De grootste van de drie is 1,5 meter breed en weegt 2476 kg!

In de drie klokken staat ook een tekst. Op de grootste klok staat bijvoorbeeld “Jesus Salvator Mundi” en dat betekent: Jezus, de redder van de wereld.