Organisatie

Het Kerkbestuur
Over het bestuur van de gereformeerde kerk in Etten in de 18e eeuw is niets bekend. Vanaf de 14e eeuw hebben de bestuurders van huis Bergh en huis Wisch gevochten om de kerk in Etten. Allebei wilden ze er over besturen. Het gevolg daarvan was dat er sinds 1685 twee predikanten voor de kerk waren. Waar er normaal maar eentje is per kerk. Bergh had een predikant aangewezen en Wisch had hetzelfde gedaan. Deze predikanten hadden ook altijd nog een ander kerk waar ze voor zorgden.
Uit de 19e eeuw is er wel weer meer bekend over een 'kerkbestuur' voor Etten. In een briefje uit 1829 staat:

'Het bestuur van de kerk van Etten van ouds de parochie van de Heeren van Wisch, van ondenkelijke tijden af op de eigendomsregten van de huizen Berg, Wisch en Diepstegen berust, van welke twee eerstgenoemde de predikanten steeds hun deelgenootschap aan het bestuur ontleenden.'

Dit wil zeggen dat de eigenaren van huis Bergh en huis Wisch niet alleen een predikant hadden aangewezen. Maar dat ze ook samen met de eigenaar van 'de Diepstege' een plaats hadden in het kerkbestuur. 'De Diepstege' is een boerderij op het landgoed de Heuve dicht bij Etten.

De bestuursvergaderingen werden vaak gehouden op het huis Bergh of Wisch. De eigenaar van het huis Wisch en de afgevaardigde van het huis Bergh kregen ook om de beurt het presidentschap, je kunt het ook anders zeggen, het voorzittersschap bij vergaderingen.

Het kerkbestuur en de kerkmeester waren verantwoordelijk voor de kerkengoederen, de eigendommen van de kerk.

Je weet nu dat de kerk in Etten altijd twee predikanten had. Eentje van het huis Bergh en eentje van het huis Wisch. Toch werden er in een heel jaar vaak maar vijf of zes kerkdiensten gehouden in het kerkje. De Ettense hervormde mensen gingen meestal in Terborg naar de kerk. In het jaar 1838 besloot het kerkbestuur dat er vanaf die tijd niet 5 of 6 maar 12 kerkdiensten in een jaar kwamen.
Dat veranderde er niet alleen. Ook de kerkdiensten zelf veranderden. Zo werd er voor het begin van de mis door een koor gezongen. Om het minder saai te maken. Daarvoor werd er alleen heel eentonig voorlezen van voorzanger te vervangen. Ook kwam iemand met het voorstel om een kerkorgel in de kerk te plaatsen. Om het nog minder saai te maken en meer sfeer krijgen tijdens de diensten.
Op dit voorstel werd ingegaan en op 25 februari 1844 werd er voor het eerst op het kerkorgel gespeeld. Dit orgel staat nog steeds in de kerk en er wordt ook nog steeds opgespeeld. Voor de inwoners van Etten was dit nog niet genoeg. Zij wilden wel graag een eigen predikant dus niet steeds iemand anders. Maar omdat de heren van Bergh en Wisch altijd al ruzie hadden over de predikanten deed het kerkbestuur daar niet zo veel op uit.

Kerkenraad
Toen de Hervormde gemeente Etten-Ulft een feit was werd er ook een kerkenraad ingesteld. De kerkenraad werd gevormd met de predikant als voorzitter ook wel met een moeilijk woord 'praeses' genoemd. De eerste predikant die voorzitter van de kerkenraad werd, kreeg tegelijkertijd ook de functie van secretaris, dit word ook wel met een moeilijk woord scriba genoemd. Daarnaast zaten er in de kerkenraad ook nog twee ouderlingen en twee diakenen.

Wat is een diaken?
Een diaken is een predikant. De diaken geeft leiding aan 'de dienst der barmhartigheid en gerechtigheid'. De diaken gaat over het geld dat uitgegeven wordt. Daarom zijn ze vaak het gezicht van de kerk. Een diaken kan nooit een kerkdienst leiden.
Wat is een ouderling?
Een ouderling is een regerend lid van de kerkenraad. Een ouderling kan wel een kerkdienst leiden

Hoe wordt een kerkenraad gekozen?
De eerste ouderling die benoemd is in de kerkenraad was J.Arendsen en de eerste diaken was G.W.Teeuwsen. Zij waren gekozen door de mannen uit de kerkgemeente die het recht hadden om te stemmen. Dit was wel gebeurt onder het toezicht van hoge heren van de regio.
Als er iemand gekozen werd voor de kerkenraad als ouderling of als diaken dan had je recht om dit vier jaar te blijven. Elke twee jaar werd er een nieuwe ouderling en een nieuw diaken benoemd. De kerkenraad bestond daarna dus uit de voorzitter, een oude ouderling en diaken en een nieuwe ouderling en diaken. De nieuwe diaken en ouderling werd door de kerkenraad zelf gekozen. Wanneer je als ouderling en diaken de vier jaar erop had zitten kon je ook gekozen worden voor nog een keer vier jaar.

Wat doet de kerkenraad eigenlijk?
De kerkenraad is verantwoordelijk met de openbare godsdienst. Vaak was het zo dat de ouderlingen samen met de predikant zich bezig hielden met de zorg voor de gemeente. Dit wil zeggen dat ze bijvoorbeeld bij de leden van de kerkgemeente op huisbezoek gaan.

Het college van diakenen
De diaken uit de kerkenraad worden ook wel het college van diakenen genoemd. Het college van diakenen had een bijzondere taak binnen de kerkenraad. Zij waren namelijk verantwoordelijk voor de zorg van de armen. Dit betekende ook dat ze eigenlijk een soort sponsoren moesten zoeken voor de steun van de mensen die hulp nodig hadden. Daarbij kwam dan natuurlijk ook dat ze de armengoederen beheerden.
Eigenlijk bestond dit al voordat de eerste echte kerkenraad werd gevormd in 1858. Daarvoor was er al een apart diaconiefonds in Etten waaruit de zorg voor de armen werd betaald. Naast was er ook een armenkamer, een 'huis' waar mensen die het nodig hadden een dak boven hun hoofd kregen.

Het college van kerkvoogden en notabelen
In 1855 nam de kerkvoogd, iemand die de eigendommmen van de kerk beheert, de administratie van de kerkegoederen (bezittingen van de kerk) over van de kerkmeester. Daarna in februari van 1859 kwam er voor de hervormde gemeente Etten-Ulft een bestuur opgericht van kerkvoogden en notabelen. Een notabel is eigenlijk niets anders dan een rijke burger.

De kerkvoogden hadden samen met de notabelen de verantwoordelijkheid voor het beheer van de kerkelijke goederen en fondsen en de zorg voor de kosten van de eredienst en daarnaast voor het aannemen van personeel als de koster, de organist en het betalen van deze mensen.
In het college zaten voor de hervormde gemeente Etten vier notabelen. De notabelen werden gekozen door de leden die stemrecht hadden en wanneer je eenmaal als notabel was gekozen zat je zes jaar in het college.