Historie
De voor-reformatische tijd
Precieze gegevens over de vestiging van het
Christendom te Etten zijn tot nu toe nog niet gevonden. Men denkt
dat de kerk van Etten die gewijd is aan de heilige St.-Martinus
vroeger een van de elf bijkerken is geweest van de hoofdkerk
Emmerik. De monniken uit Emmerik hebben tijdens de 10e eeuw
gezorgd voor de bijkerken. Niemand weet hoe oud de kerk echt is.
Maar bij opgravingen in 1945 toen de Tweede Wereld Oorlog
afgelopen was hebben ze resten gevonden van de fundering van een
vroegere kerkgebouw. Het oudste deel van de kerk zoals hij nu is
komt uit de 11e of 12e eeuw. In een verhaal over de geschiedenis
van de parochie van de Heilige Martinus 1105 - 1981 verteld
de overleden pastoor F.X.M van Blaricum dat de heren van Wisch
(nu gemeente Wisch) de stenen kerk gebouwd hebben. Zij worden in
ieder geval als 'patroon' van de kerk van Etten genoemd.
In 1341 kreeg Adam, heer Van den Bergh (nu gemeente Bergh),
van de bisschop van Keulen de hoge en lage jurisdictie van
Gendringen en Etten. Met andere woorden hij kreeg het recht om
een predikant aan te stellen en (tienden van de kerk) in
Gendringen en de munt en de gruit van Gendringen. Het recht om
een predikant aan te stellen in Etten stond hier niet bij. Men
gaat er dus vanuit dat de heren van Wisch toen het recht hadden
om een predikant aan te stellen in Etten. De heren van Wisch (een
soort burgemeester en wethouders) woonden toen in een kasteel
vlak bij Etten. Dit kasteel is al lang verdwenen.
Op 14 mei 1382 werd door de bisschop van Utrecht, Terborg en
omgeving afgescheiden van Etten en er werd een zelfstandige
parochie opgezet. Dit deed de bisschop omdat het allemaal hele
grote vlaktes waren. De pastoor van Etten en de heer van Wyssche
mochten daarbij de grenzen en de verdeling van de kerkengoederen
(eigendommen van de kerk) regelen.
Uit de 14e eeuw zijn er feiten bekend dat de heren Van Bergh het
recht over de kerk van Etten graag wilden hebben. Vanaf die tijd
hebben de heren van Wisch en de heren van Bergh ruzie gehad over
wie er nou mocht beslissen over welke predikant er in de kerk
kwam. Na veel geruzie hebben Oswalt van den Bergh en Johan van
Wisch in 1495 afgesproken dat ze om de beurt het recht over de
kerk kregen. En dus ook over de kerk, de predikant mochten
beslissen.
Je zult wel denken dat het vanaf toen beter zou gaan met het
geruzie. Maar toch zijn er na de afspraak nog veel 'rechtszaken'
en ruzies geweest.
De Reformatie in
Etten
In de zestiende eeuw vond in Nederland en in de rest van Europa
de Reformatie plaats. De Reformatie is de verzamelnaam voor de
afkeer die bepaalde mensen hadden tegen de manieren van de kerk.
Deze mensen waren het niet eens met de manier waarop kerken
werkten. En begonnen zich af te zetten van de kerk. Twee heel
belangrijke namen uit deze tijd zijn Maarten Luther en Johannes
Calvijn. Zij hadden zo hun eigen gedachten. En gaven hun mening
over de kerk dan ook heel openbaar. Zij waren het bijvoorbeeld
niet met de inrichting van de kerk eens, de sacramenten en nog
meer dingen. Volgens Calvijn moest een kerk er namelijk sober
uitzien en niet met veel goud, beelden en tierelantijntjes. Het
ging volgens hem namelijk om de bijbel en niet alle andere dingen
er omheen. Omdat er ook veel dingen mis gingen binnen de kerk
sloten steeds meer mensen zich bij hen aan. Luther en Calvijn
vertelden duidelijk hoe ze het allebei op hun manier wilden
hebben.
De kerk was hier natuurlijk helemaal niet blij mee. En ze maakten
van mensen als Luther en Calvijn 'ketters'. Luther en Calvijn
waren dan wel de belangrijkst mannen, maar toen hun eenmaal hun
mening hadden gegeven durfden de andere mensen er ook voor uit te
komen.
Een 'ketter' is dus iemand zich van de kerk afzet. En als je een
ketter was dan was je, je leven niet zeker. In die tijd zijn heel
veel 'ketters' opgepakt en vermoord. Vaak werden ze levend
verbrand op de brandstapel, of opgehangen. De kerk wilde zo snel
mogelijk van ze af. Toch bleef de woede bij de 'ketters' en de
onvrede groeide. Tot op een bepaald moment de bom barstte. In
augustus van 1566 brak namelijk de beeldenstorm uit. De
beeldenstorm is de naam voor allerlei plaatselijke opstanden. En
dit wordt beeldenstorm genoemd tijdens deze opstanden de
calvinisten de kerken binnen gingen en daar alle heiligenbeelden
uit de kerken sloopten. Dit om de kerk sober te maken en dus
geschikt voor de calvinistische diensten.
Overal in Nederland kwam dus veel
krijgsgeweld voor. Ook Etten ontkwam niet aan dit krijgsgeweld.
Maar tot een gewelddadige uitbarsting tegen de Rooms-katholieke
kerk , een beeldenstorm zoals die n 1566 in het westen woedde,
kwam het in het graafschap Bergh niet. Graaf Willem de vierde en
zijn vrouw Maria van Nassau, zus van Willem van Oranje, stelden
namelijk voor om de dingen geleidelijk te veranderen. De
reformatie kwam er dus wel maar zonder geweld. Zij vonden
namelijk dat de nieuwe manier van denken van de kerk door woorden
en niet door geweld bij het volk terecht moest komen.
Functie
In de jaren vijftig is het weer
hersteld en gedeeltelijk gerestaureerd. De Rijksdienst voor
Oudheidkundig Bodemonderzoek heeft opgravingen verricht en
daarbij is veel interessants te voorschijn gekomen. Niet alleen
bleek dat dit kerkgebouw meer dan 500 jaar oud is, maar dat de
oudste delen daarvan niet minder dan 1000 jaar oud zijn.
Archiefonderzoek heeft duidelijk gemaakt dat op deze plek niet
alleen een kerkje heeft gestaan dat werd gebouwd omstreeks het
jaar 1000, doch dat daarvoor ter plaatse nog een eerder kerkje
heeft gestaan. Het is dus een bijzondere plaats, waar meer dan
1000 jaar het evangelie is verkondigd, werd gedoopt, getrouwd en
begraven. Waar werd gevierd en getreurd. Waar vele generaties
Ettenaren troost hebben gezocht en inspiratie hebben opgedaan en
waar meer dan 1000 jaar dorpsgeschiedenis haar sporen heeft
achtergelaten. Een plaats met een geschiedenis. Een geschiedenis
die het waard maakt dat dit kerkgebouw ook voor de volgende
generaties behouden blijft.
Omdat de kleine kerkelijke gemeente niet meer in staat was het
gebouw te onderhouden heeft de Stichting Oude Gelderse Kerken het
In 1996 overgenomen om het te bewaren voor de generaties die na
ons komen. Het kerkgebouw is nu verhuurd aan de NH Gemeente voor
haar zondagse eredienst en daarnaast wordt het gebouw
geëxploiteerd door de Plaatselijke Commissie Etten, een
commissie van de stichting Oude Gelderse Kerken, die het gebouw
ook beheert. Er worden schilderijenexposities gehouden en
concerten gegeven. Het wordt verhuurd voor het houden van
huwelijks- en begrafenisdiensten voor iedereen die zich in deze
kerk thuis voelt. Dit middeleeuwse kerkje met zijn ruim 100
zitplaatsen wordt geroemd om zijn akoestiek.
Calvijn: www.meetingpoint.org/jc/index.htm
Luther: www.meetingpoint.org/ml/index.htm
Luther: www.bert-bredewold.nl/luther/luther/index.htm
Reformatoren: http://home.concepts.nl/~cmkleppe/kerk.htm
Heren van Wisch: www.wisch.nl : zoek daar in de zoekmachine naar: Heren van wisch
