Rijke teksten en herkenbare verhalen

Onderstaand verhaal is gecreëerd en gepubliceerd door Live Magazines in opdracht van de Delta Scholengroep. Het is onderdeel van een magazine waarin de scholingsdag beschreven wordt.

De rechten liggen bij Delta Scholengroep en Live Magazines.

Met rijke teksten en herkenbare verhalen weer plezier in lezen

Hoe kunnen we onze leerlingen beter leren lezen? Nou, op best veel verschillende manieren laat Lynn Hartjes zien in haar workshop over leesonderwijs. En gelukkig hoef je als leerkrachten lang niet alles zelf te bedenken.

In de afgelopen jaren kwam de Nederlandse leesvaardigheid niet altijd positief in het nieuws. Al jaren daalt het leesniveau van onze 15-jarigen, zo blijkt uit PISA-onderzoek. Een vergelijkbaar onderzoek van PIRLS naar 10-jarigen laat ongeveer dezelfde trend zien. Al staan we hier wel net boven Duitsland, zo stellen de aanwezigen tevreden en lachend vast.

Twee belangrijke redenen voor deze ontwikkeling is dat teksten die leerlingen lezen vaak versimpeld zijn en niet altijd aansluiten bij de belevingswereld van het kind. Kinderen zouden eigenlijk meer rijke teksten moeten lezen, zegt Lynn Hartjes. Lynn is docent-onderzoeker taal en lezen aan de Iselinge Hogeschool in Doetinchem. “Een rijke tekst is een tekst met onbekende woorden of met figuurlijk taalgebruik. Door de context of met jouw hulp kunnen leerlingen die toch lezen.”

En dan over die belevingswereld. “De gemiddelde schoolbieb heeft weinig diversiteit qua hoofdpersonen. We zien weinig verschillende etnische achtergronden, genders, economische klassen, seksuele geaardheden en handicaps. Terwijl ieder kind zich in boeken zou moeten kunnen herkennen. En boeken over andere hoofdpersonen lezen helpt je ook om anderen beter te begrijpen.”

Passende boeken

Maar hoe vind je dan passende boeken? Lynn heeft tal van tips. “Als je geen bibliotheek op school hebt, ga dan naar de gewone bieb. Daar werken alleen maar mensen die je graag helpen. Bij de lokale boekhandel ook, trouwens.” Een andere tip: De grote vriendelijke podcast. Daarin bespreken Jaap Friso en Bas Maliepaard kinderboeken en interviewen ze schrijvers. Diezelfde Jaap beheert ook de website Jaap-leest.nl. Niet gratis, maar wel handig is Boekwijzer. “Daarop kun je een abonnement nemen en dan krijg je heel gerichte boektips.”

Uit de tientallen boeken die Lynn heeft meegenomen kiezen de deelnemers elk twee boeken uit. Vinden ze een van die boeken talig of kennisrijk? Een groepje heeft Zoef van Janneke Schotveld gepakt. “Er worden wel moeilijke woorden gebruikt en je maakt kennis met een andere cultuur, dus het is ook kennisrijk.” Een ander duo heeft Een zee van liefde gepakt. “Ik vond het heel taalrijk,” zegt een leerkracht. “Er zitten woorden als ‘zeulen’ in, en andere niet veel voorkomende woorden.”

Signaalwoorden

Wat we in het taalonderwijs ook niet goed doen is de tekstverwerking. “We hebben nogal de neiging om met schriftelijke vragen te checken of de lezer de tekst wel snapt,” zegt Lynn. “Som de signaalwoorden op. Waar eindigt de inleiding? Waarnaar verwijst ‘hij’ in deze zin? Ik weet niet hoe het met jullie zit, maar als ik lees ben ik daar niet mee bezig.” De zaal knikt instemmend.

Maar hoe kan het dan wel? Dat hoef je gelukkig niet steeds zelf te bedenken. De website de Kinderboekenjuf is ook voor haar een fijne bron van inspiratie, zo laat ze zien aan de hand van het boek Foutje, echt niet van Pieter Koolwijk. Het is een boek over identiteit en jezelf kunnen zijn. De Kinderboekenjuf heeft een hele lijst met vragen bedacht die je erbij kunt stellen – wat denk jij, zou een banjerbeest bestaan? – en een overzicht van activiteiten die je kunt doen als je dit boek in de klas leest. Laat zelf eens een druppel verf op papier vallen. Of luister naar een bepaald liedje dat bij het boek past.

Lynn heeft nog meer tips voor websites waar je kant-en-klare verwerkingsopdrachten kunt vinden. De SLO ontwikkelt allerlei activiteiten rondom de nieuwe kerndoelen voor taalonderwijs. Ook uitgeverijen hebben vaak onderwijsmateriaal bij de boeken die ze uitgeven. En ook het Kinderboekenfestival in Doetinchem, waarvan Lynn een van de organisatoren is, heeft op haar website wat lesmateriaal staan. Doe er je voordeel mee!